Blog · Panelgesprek
Bijsluiter voor correcte communicatie in medisch onderzoek
Naar aanleiding van Wereldgezondheidsdag organiseerden we in april 2024 een panelgesprek over wetenschapscommunicatie in en rond medisch onderzoek. Ontdek de handvaten van het panel rond drie centrale thema’s: nuance bewaren bij medische doorbraken, omgaan met desinformatie, en communiceren over taboes.
Bekijk het volledige panelgesprek →
Hoe behoud je nuance bij medische doorbraken?
Media presenteren laboratoriumdoorbraken soms als klinische doorbraken, wat leidt tot verwarring en valse verwachtingen bij patiënten.
Het panel stelde voor om een aantal standaardtermen — (pre-)klinische fase, ‘fundamenteel onderzoek’, ‘in het laboratorium’ — te gebruiken in persberichten. Die maken duidelijk dat een doorbraak in het laboratorium niet meteen een medische doorbraak betekent. Zelfs het toevoegen van de zin ‘een doorbraak in het lab is geen doorbraak in de kliniek’ kan al heel wat misverstanden voorkomen.
Miscommunicatie ontstaat ook door uit de context gehaalde quotes of beelden, vaak buiten de controle van de journalist. Wetenschappers werken daarom best samen met journalisten en vragen om eindcontrole over de presentatie van hun onderzoek, zodat medische doorbraken correct en verantwoord worden gecommuniceerd én geïnterpreteerd.
Opleidingen en training
Het panel benadrukte het belang van training voor beide partijen. Mediatraining helpt wetenschappers om beter met de pers te communiceren: ze leren hoe ze vragen van journalisten effectief beantwoorden en misinterpretaties voorkomen.
Anderzijds is er nood aan betere training voor journalisten die over onderzoek schrijven. Journalisten met beperkte wetenschappelijke achtergrond kunnen verkeerd geïnterpreteerde informatie verspreiden.
Proactieve communicatie
Wetenschappers blijven best proactief in hun communicatie met de media: goed bereikbaar tijdens het redactionele proces, en bereid om feedback te geven en correcties aan te vragen.
Als extra tips raadde het panel aan om vragen van journalisten te herhalen en te verifiëren, en te kiezen voor een live of virtueel overleg in plaats van een telefonisch interview — dat voorkomt veel miscommunicatie. Ten slotte zouden de communicatiediensten van universiteiten en onderzoeksinstellingen zo veel mogelijk actief betrokken moeten zijn.
Hoe ga je om met desinformatie in de gezondheidszorg?
Er is een toename van medische desinformatie, waarbij sociale media een grote rol spelen. Dat onderstreept het belang van factchecking.
Sociale media
Platformen als TikTok en Instagram bieden zowel kansen als uitdagingen: er is minder mogelijkheid tot controle of correctie van wat er gepubliceerd wordt. Om desinformatie tegen te gaan, gebruik je sociale media best zo geprofessionaliseerd mogelijk, of laat je dit door een externe partij doen. Ook hier helpen trainingen onderzoekers om effectief en veilig te communiceren.
Prof. Hoebeke gaf aan dat het als (medisch) expert belangrijk is om aan te geven wanneer je een vraag (nog) niet kan beantwoorden, en voor te stellen dat je erop terugkomt — zo kan je de informatie via betrouwbare bronnen nakijken en delen.
We mogen sociale media niet links laten liggen door simpelweg te zeggen dat het gevaarlijk is; we moeten ze juist op een positieve manier gebruiken. Het potentieel is groot, vooral in preventieve gezondheidscommunicatie: veel jongeren zoeken gezondheidsinformatie op via TikTok. Een mooi voorbeeld is het TikTok-account van Dokters Vandaag, waar artsen correcte gezondheidsinformatie verspreiden. Het samenwerken met rolmodellen biedt eveneens potentieel.
Nieuwe technologieën en procedures
Communicatie over nieuwe medische technologieën of procedures, vaak ingegeven door commerciële belangen, kan misleidend zijn en onrealistische verwachtingen scheppen. Communiceer daarover transparant, kritisch en relativerend.
Hoe communiceer je over taboes?
Taboe-onderwerpen zoals seksualiteit en roken zijn moeilijk bespreekbaar, terwijl dat net cruciaal is voor de publieke gezondheid.
Boeken en podcasts
Een boek schrijven is een goede manier om taboes aan te pakken: boeken hebben een langer leven dan socialmediaposts en kunnen meer impact hebben. Zo schreef prof. Hoebeke een boek over de penis en, samen met Imke Courtois, Gender Goals over seksuele diversiteit in de sport. Prof. Lardon bracht Twee doden per uur uit om desinformatie rond roken en vapen te bestrijden, en eerder hielp het boek Het achterwerk taboes als aambeien bespreekbaar te maken. Bovendien vinden journalisten je zo sneller terug als expert. Podcasts zijn een laagdrempeliger alternatief dat even effectief is en minder tijd vraagt.
Creëren we nieuwe taboes?
Wat taboe is, verschilt per generatie — denk aan obesitas, erectiestoornissen of genderidentiteit. Het blijft belangrijk te blijven communiceren over zaken als seksualiteit, zodat ze uit de taboesfeer blijven.
Tegelijk moeten we voorzichtig zijn dat we door zaken te medicaliseren (peri-menopauze, urineverlies) geen nieuwe taboes creëren. Zo ligt er recent veel lading op woorden als ‘obesitas’ en ‘overgewicht’, en wordt zitten wel eens het nieuwe roken genoemd.